“CERRAHİ NEŞTERLER ÜRETİLİYORDU”

“CERRAHİ NEŞTERLER ÜRETİLİYORDU”

Sivas bıçağı yüzyıllar öncesinde kaleme alındı. 1890 yılında Sivas’a geldiği tahmin edilen gezgin Vital Cuinet yazdığı seyahatnamesinde Sivas bıçaklarına yer verdi. Cuinet’in 124 yıl önce yazdığı seyahatnamesinde Sivaslı bıçak ustaları için “Bu şehirde bıçakçılık çok ünlüdür. Sivaslı bıçakçılar ev ve cep bıçakları yanında cerrahi neşterler bile üretebilmektedirler” ifadeleri Sivas bıçağının önemine vurgu yapılan önemli kaynaklar arasında yer aldı.

Sivas Bıçağının ünü her ne kadar yaygın olsa da özellikle Çin işi ucuz ve kalitesiz bıçakların piyasaya çıkmasının ardından Sivas bıçağı da birkaç usta tarafından yaşatılmaya çalışılıyor. Gerekli tanıtımı yapılmasına rağmen kaybolmaya yüz tutmuş geleneksel el sanatlarının başında yer alan bıçakçılık eski ihtişamlı günlerinden uzak bir şekilde yaşatılmaya çalışılıyor. Bugün yalnızca birkaç ustanın elinde can bulan Sivas bıçaklarının ünü yüzyıllar öncesinde dahi herkesimden insanın ilgisini çeken bir el sanatı oldu. Sağlam oluşu ve estetik görünümü ile Türkiye çapında tanınan bir marka olan Sivas bıçakçılığı, bugün ise neredeyse teknolojiye yenik düştü. Çin malı, ucuz ve dayanaksız bıçakların son yıllarda piyasada oldukça yoğun bir şekilde yer alması nedeniyle, Sivas bıçak üretiminde çok bir gelişme kaydedemiyor. Hala küçük atölyelerde, ocak başında yapılan bıçakların ünü duyulsa da, pazar sıkıntısı çeken bu el sanatını yapan usta sayısı da yıldan yıla azalıyor. Demir işlemeciliği ile yapılan el sanatlarının başında gelen bıçakçılığın yanı sıra yine demir işlemeciliğine bağlı olarak bıçakçı, kilitçi, kılıççı, mismar, temürcü ve tüfekçi gibi çeşitli mesleklerin bulunduğu biliniyordu.

Edinilen bilgilere göre, II. Mahmut döneminde (1808-1839) tutulan Şer’iye Sicillerinde yer alan bilgilere göre geçmişin gözde kılıçları, bugünkü Subaşı Hanı’nın kuzey girişindeki kapının karşısına düşen yerdeki Kılıççılar Çarşısı’nda yapılıyordu. Zamanla kılıcın yerini güçlü silahlar alınca, ustalar da çakı-bıçak yapmaya başladılar.

YÜZYILDA BIÇAKÇILIK YAYGINDI

1827 tarihinde Sivas’ta 4 bıçakçı dükkânı kaydedilmiş olup bunlardan ikisi hakkında bilgi verilmiştir ki, onların sahiplerinden birisi Müslüman, diğeri de gayr-ı müslimdir. Yurt Ansiklopedisi’ndeki bilgilere göre de 1890’li yıllarda Sivas’ta 20 dolaylarında bıçakçı dükkânı mevcuttu. Tahminen 1890 yılında Sivas’a gelen gezgin Vital Cuinet de yazdığı seyahatnamesinde özellikle Sivas bıçakları konusuna temas etmiş, düşüncelerini şöyle özetlemiştir: “Bu şehirde bıçakçılık çok ünlüdür. Sivaslı bıçakçılar ev ve cep bıçakları yanında cerrahi neşterler bile ki Avrupa modellerini tamamen taklit ederek üretebilmektedirler” Bıçakçılık mesleği Sivas’ta 1950-1960’lı yıllarda büyük bir gelişme göstermiş, insan gücüyle çalışan aletler artınca daha fazla ürün daha kısa zamanda üretilir olmuştur. Bıçak yapımı, bu şekilde kolaylaşınca sanata olan ilgi daha da artmış ve bu sanat birçok kişinin geçim kaynağı olmuştur. Ülke çapında Sivas Bıçakları kalitesi ve farklılığıyla oldukça önemli bir üne kavuşmuş olsa da henüz Sivas bıçaklarının yeterince tanıtımı da yapılamadı.

SİVAS BIÇAĞI

Sivas bıçağının yapımında ham madde olarak kullanılan büyük ve küçükbaş hayvanlara ait boynuz, kurutularak temizlendikten sonra ocakta kor ateşte ısıtılıyor, istenilen boyutta kesilerek, mengenede düzeltilip, şekil veriliyor. Daha sonra bıçak için kullanılan çelik, kesildikten sonra usta tarafından ocakta ısıtılıyor. Örste dövülerek inceltilen çeliğe, namlu biçimi veriliyor. İlk düzenlemeden sonra tırnak oyuğu açılan çelik, su verilerek parlatılıyor. Testereyle içi oyulan boynuz ise bıçak ustalarının “elde resim yapma” dedikleri son düzenlemeden geçirildikten sonra rendeleniyor ve zımparalandıktan sonra sap haline getiriliyor. Çelik, sapın uç bölümünde açılan oyuğa yerleştirilip, delinerek çivileniyor. Çivi başları birer pul konduktan sonra ezilerek, çarkta parlatılıyor.

Ustaların ellerinde işlenerek zorlu aşamalarından geçtikten sonra tezgahlardaki yerini alan Sivas bıçağı, yurt içi ve yurt dışından büyük talep görüyor.